UNESCO lanceert praktische cursus over AI-ethiek
UNESCO heeft op 20 juli een nieuwe wereldwijde online cursus over AI-ethiek gelanceerd. De cursus is bedoeld voor iedereen die AI ontwikkelt, inzet of bestuurt. Daarmee is hij ook relevant voor docenten, schoolleiders, ict-coordinatoren, privacyprofessionals en beleidsmakers in het Nederlandse en Belgische onderwijs.
De cursus heet Global MOOC on the Ethics of AI en is samen met LG AI Research ontwikkeld op basis van de UNESCO-aanbeveling over de ethiek van kunstmatige intelligentie. In plaats van alleen principes op te sommen, probeert de cursus die te vertalen naar afwegingen en hulpmiddelen voor de praktijk.
Wat zit er in de cursus?
De cursus bestaat uit tien modules en vraagt volgens de informatie op Coursera ongeveer tien uur. Onderwerpen zijn onder meer:
- mens-AI-interactie en menselijke autonomie;
- veiligheid en beveiliging;
- eerlijkheid, non-discriminatie en inclusie;
- privacy, gegevensbescherming en datagovernance;
- transparantie, uitlegbaarheid en verantwoordelijkheid;
- milieu-impact en duurzaamheid;
- proportionaliteit, voorkomen van schade en wereldwijd AI-bestuur.
De voorbeelden zijn niet speciaal voor onderwijs gemaakt, maar enkele casussen sluiten er direct op aan. Zo behandelt een module gezichtsherkenning op Britse scholen. Andere onderdelen gaan over dataminimalisatie, menselijke controle en de gevolgen van AI voor betekenisvol werk. Dat zijn precies de vragen die terugkomen bij leerlingvolgsystemen, automatische feedback, toetsing, proctoring en generatieve AI in de klas.
De cursus wordt in het Engels gegeven en Coursera vermeldt vertaalmogelijkheden in elf talen. Het niveau staat als gemiddeld aangeduid; enige basiskennis van AI is dus wenselijk.
Kansen voor onderwijsprofessionals
De grootste waarde is dat teams hiermee een gedeelde taal kunnen ontwikkelen. Discussies over AI blijven op scholen en instellingen gemakkelijk hangen in losse tools of in de vraag wat wel en niet mag. De modules helpen om eerst systematisch te kijken naar waarden, betrokken groepen, mogelijke schade en verantwoordelijke besluitvorming.
Een team kan bijvoorbeeld een module kiezen die aansluit bij een actuele keuze:
- privacy en datagovernance bij een nieuwe AI-leertool;
- transparantie en verantwoordelijkheid bij automatische feedback;
- eerlijkheid en inclusie bij differentiatie of ondersteuning;
- duurzaamheid bij inkoop en grootschalig gebruik;
- menselijke autonomie bij AI voor lesvoorbereiding, beoordeling of studieadvies.
Voor MBO, HBO en WO kan de cursus ook bruikbaar zijn als bron binnen professionalisering, docententraining of een module over verantwoord beroepsmatig AI-gebruik. In PO en VO ligt gebruik in een team of studiedag meer voor de hand dan het zelfstandig doorlopen door jonge leerlingen.
Risico's en beperkingen
De cursus is geen kant-en-klaar Nederlands of Belgisch toetsingskader. Algemene ethische principes vervangen de AVG, de Europese AI-verordening, sectorafspraken en een DPIA niet. Ook vertelt een certificaat nog niet of iemand in een echte onderwijssituatie zorgvuldig handelt.
Daarnaast is het belangrijk om de toegankelijkheid vooraf te controleren. UNESCO noemt de cursus gratis en schrijft dat deelnemers na afronding in aanmerking komen voor een certificaat. De openbare Coursera-pagina toont tegelijk Coursera Plus en algemene informatie waaruit blijkt dat voor certificaten of opdrachten soms betaling nodig is. Scholen moeten daarom eerst met een testaccount nagaan welke onderdelen kosteloos beschikbaar zijn voordat zij de cursus als gratis scholing aan medewerkers aanbieden.
Opvallend is bovendien dat twee opdrachten door AI worden beoordeeld. Coursera vermeldt dat daarvoor gegevens volgens zijn privacyverklaring worden verwerkt. Dat maakt de cursus zelf meteen tot een relevante praktijktest: welke informatie deel je, hoe transparant is de beoordeling en hoeveel betekenis ken je toe aan een automatisch beoordeeld resultaat?
Wat kun je hier nu mee?
Gebruik de cursus vooral niet als vinkje achter "AI-ethiek". Kies een of twee modules rond een concrete onderwijsbeslissing en bespreek daarna wat die betekenen voor het eigen beleid en handelen. Leg bijvoorbeeld een tool, toetsvorm of feedbackproces langs de thema's privacy, uitlegbaarheid, inclusie en menselijke controle.
De nieuwe UNESCO-cursus biedt zo geen definitief antwoord op verantwoord AI-gebruik in onderwijs. Hij biedt wel een toegankelijke, internationale basis om het gesprek professioneler en concreter te maken. Inschrijving is geopend via de cursuspagina op Coursera.