Tilburg University zet AI en menselijke regie centraal

Tilburg University begon het academisch jaar met één vraag centraal: welke rol houdt de universiteit wanneer kunstmatige intelligentie onderwijs, onderzoek en bestuur ingrijpend verandert? De bijeenkomst van 31 augustus laat zien dat de instelling AI niet alleen als risico of hulpmiddel bespreekt, maar als onderwerp waar studenten en medewerkers zelf richting aan moeten geven.

Voor onderwijsprofessionals in Nederland en België is dat relevant omdat dezelfde keuze overal terugkomt. AI kan voorbereiding en leren versnellen, maar de universiteit wil tegelijk voorkomen dat snelheid het doel wordt en dat studenten het leerzame worstelen met een probleem overslaan.

Wat er nieuw is

De Nationale Onderwijsgids publiceerde hierover op 2 september 2026. Het bericht beschrijft de opening van het academisch jaar bij Tilburg University, waar AI het centrale thema was. De officiële terugblik van Tilburg University bevestigt de bijeenkomst en de inhoudelijke lijn.

Tijdens het programma bespraken rector Wim van de Donk, hoogleraar kunstmatige intelligentie Eric Postma, universitair hoofddocent Hannes Datta en andere sprekers wat AI betekent voor onderwijs, onderzoek, mensbeeld en maatschappelijke verantwoordelijkheid. De universiteit liet ook chatbot Tilly zien: een eigen omgeving waarmee zij wil onderzoeken hoe AI leerprocessen kan ondersteunen.

De officiële aankondiging maakt de onderwijsinzet concreet. Datta koppelde Tilly aan het verbeteren van het leerproces en riep studenten en medewerkers op om mee te bouwen aan de ontwikkeling. Tegelijk waarschuwde student-assessor Tinus van Bommel voor snelle AI-oplossingen die studenten uit de zogenoemde plek der moeite halen: het moment waarop iemand vastloopt, probeert en daardoor leert.

De kansen

Een eigen, beheerde omgeving kan docenten en studenten een duidelijker vertrekpunt geven dan losse persoonlijke chatbots. Een instelling kan dan beter bespreken welke bronnen en gegevens gebruikt mogen worden, welke ondersteuning bij een leerdoel past en waar menselijke controle nodig blijft.

Voor studenten kan AI helpen bij oefenen, het verkennen van een onderwerp of het krijgen van feedback op een eerste poging. Een student kan bijvoorbeeld een redenering laten bevragen, verschillende verklaringen vergelijken of een onderzoeksopzet hardop uitleggen. De opbrengst zit dan niet in een kant-en-klaar antwoord, maar in beter zicht op begrip en volgende stappen.

De aanpak is ook bruikbaar voor AI-geletterdheid. Studenten leren niet alleen een tool bedienen, maar nadenken over betrouwbaarheid, brongebruik, auteurschap en de vraag welk oordeel zij zelf moeten vormen. Dat past bij opleidingen die studenten voorbereiden op beroepen waarin AI onderdeel wordt van dagelijks werk.

Risico's en grenzen

Een eigen chatbot is geen garantie voor goede didactiek. Ook Tilly kan fouten maken, een overtuigende maar onjuiste uitleg geven of te snel een oplossing aandragen. Laat studenten daarom zichtbaar maken welke informatie zij controleerden en wat zij zonder de tool begrijpen. Bij toetsing blijft de vraag leidend welk leerdoel zelfstandig moet worden aangetoond.

Privacy vraagt eveneens om concrete afspraken. Studenten kunnen in een informele chat gemakkelijk persoonsgegevens, stagecasussen, toetsmateriaal of onderzoeksinformatie delen. Een beheerde omgeving helpt alleen wanneer de instelling ook vastlegt wie toegang heeft, welke gegevens worden opgeslagen, hoe lang logs blijven bestaan en of invoer voor modelverbetering wordt gebruikt.

Er is bovendien een risico op afhankelijkheid. Als AI steeds het eerste denkwerk, de feedback en de formulering overneemt, oefenen studenten minder met precies die vaardigheden waarvoor hoger onderwijs bedoeld is. Een instelling moet daarom ook een volwaardige route zonder AI bieden en rekening houden met verschillen in toegang, taal, beperking en digitale ervaring.

Wat teams nu kunnen afspreken

• Begin bij het leerdoel: welk oordeel, welke vaardigheid of welke kennis moet de student zelf laten zien?
• Gebruik AI eerst als gesprekspartner op een eigen poging, niet als automatische producent van het eindproduct.
• Laat studenten kort vastleggen welke AI-hulp zij gebruikten, welke bronnen zij controleerden en wat zij hebben aangepast.
• Test een beheerde onderwijsomgeving met beperkte groepen en meet begrip, zelfstandigheid en toegankelijkheid naast tijdwinst.
• Spreek af welke persoonsgegevens, vertrouwelijke casussen en toetsinformatie nooit in een AI-systeem mogen komen.
• Maak duidelijk wie een foutieve AI-uitleg corrigeert en hoe docenten en studenten problemen kunnen melden.
• Zorg voor alternatieven voor studenten zonder passend account, apparaat of veilige toegang.

De kern

Tilburg University behandelt AI als strategische partner, maar koppelt die keuze aan menselijke regie en de waarde van moeite doen. Voor scholen en opleidingen is dat een bruikbaar uitgangspunt: ontwikkel AI mee vanuit echte leerdoelen, bescherm gegevens en laat studenten vooral aantonen wat zij zelf begrijpen, kiezen en kunnen uitleggen.

_Beeld: Nationale Onderwijsgids, afbeelding bij het aangeleverde bericht._