EU stelt ChatGPT onder strenger toezicht via de DSA

De Europese Commissie heeft ChatGPT op 31 augustus 2026 aangewezen als Very Large Online Search Engine (VLOSE) onder de Digital Services Act (DSA). Daarmee valt ChatGPT in de EU onder extra eisen voor grote digitale diensten, met gevolgen voor transparantie, risicobeheersing en de bescherming van minderjarigen.

Voor scholen en opleidingen is dit relevant omdat ChatGPT niet alleen een schrijf- of studiehulp is, maar ook door leerlingen en studenten wordt gebruikt om informatie te zoeken. De nieuwe status verandert niet automatisch de regels voor het gebruik van ChatGPT in de klas, maar maakt wel duidelijker welke maatschappelijke risico's de EU van zo'n dienst verlangt dat die worden onderzocht en beperkt.

Wat er nieuw is

De Verge meldt dat ChatGPT samen met Reddit en Roblox door de Europese Commissie onder de zwaarste DSA-categorie is gebracht. De Commissie bevestigt in haar officiële aankondiging dat ChatGPT als VLOSE is aangewezen. De diensten overschrijden volgens de gemelde gebruikerscijfers de grens van 45 miljoen gemiddelde maandelijkse gebruikers in de EU.

De aanvullende verplichtingen richten zich onder meer op het beoordelen en beperken van systeemrisico's rond illegale inhoud, de negatieve effecten op minderjarigen, de fysieke en mentale gezondheid van gebruikers, grondrechten, verkiezingsprocessen en openbare veiligheid. Volgens de Commissie krijgen de aangewezen diensten vier maanden om aan de extra verplichtingen te voldoen, dus uiterlijk in januari 2027.

De DSA is geen onderwijswet en deze aanwijzing maakt ChatGPT niet tot een automatisch verboden of verplicht hulpmiddel. Wel wordt het voor onderwijsorganisaties belangrijker om leveranciersclaims over veiligheid, moderatie, zoekresultaten en bescherming van jongeren kritisch te volgen.

De kansen voor onderwijs

Meer transparantie kan scholen helpen om gesprekken over verantwoord AI-gebruik concreter te maken. Docenten kunnen met leerlingen onderzoeken hoe ChatGPT zoekresultaten presenteert, welke bronnen ontbreken en hoe een antwoord kan veranderen wanneer een vraag anders wordt geformuleerd. Dat sluit direct aan op informatievaardigheid en kritisch denken.

Voor onderwijsorganisaties biedt de aanwijzing bovendien een aanleiding om bestaande afspraken te actualiseren. Denk aan regels voor broncontrole, het niet invoeren van persoonsgegevens, het melden van AI-gebruik bij opdrachten en het bespreken van leeftijdsgeschikte instellingen.

Risico's en grenzen

Extra toezicht is geen garantie dat ChatGPT altijd betrouwbare of passende antwoorden geeft. Een leerling kan nog steeds een overtuigend maar fout antwoord krijgen, terwijl zoekresultaten of samenvattingen relevante bronnen overslaan. Menselijke controle blijft daarom nodig bij lesmateriaal, feedback en informatie over gezondheid, veiligheid of actuele gebeurtenissen.

De aandacht voor minderjarigen en mentale gezondheid is voor scholen direct relevant. Teams moeten niet alleen kijken naar de inhoud van afzonderlijke antwoorden, maar ook naar afhankelijkheid, privacy en de vraag of leerlingen voldoende weten wanneer ze een chatbot niet als begeleider of beoordelaar moeten gebruiken. De beschikbaarheid van functies en beschermingsinstellingen kan bovendien per regio, accounttype en leeftijd verschillen.

Wat teams nu kunnen afspreken

• Laat leerlingen AI-antwoorden controleren aan de hand van meerdere betrouwbare bronnen en laat die controle zichtbaar meetellen in opdrachten.
• Spreek af welke persoonsgegevens, leerlingdossiers en vertrouwelijke schoolinformatie nooit in een publieke chatbot worden ingevoerd.
• Gebruik ChatGPT niet als zelfstandige beoordelaar van werk, welzijn of ondersteuningsbehoefte; een professional blijft verantwoordelijk voor de beslissing.
• Leg vast wanneer AI-gebruik is toegestaan, verplicht moet worden vermeld of juist niet past bij het leerdoel of de toetsvaliditeit.
• Volg de aangekondigde DSA-maatregelen van OpenAI en vertaal relevante wijzigingen naar de eigen privacy-, veiligheids- en toetsafspraken.

De kern

De EU behandelt ChatGPT voortaan als een zeer grote online zoekdienst en verlangt daardoor zwaardere aandacht voor systeemrisico's, transparantie en bescherming van gebruikers. Voor onderwijs is de belangrijkste les niet dat ChatGPT nu vanzelf veilig is, maar dat scholen hun eigen broncontrole, privacyafspraken en menselijke verantwoordelijkheid naast de regelgeving moeten blijven organiseren.