EU plant proef met AI-certificaat voor 15-jarigen

De Europese Commissie wil in het schooljaar 2027/2028 een proef starten met een certificaat voor AI-geletterdheid voor 15-jarigen. Het plan hoort bij het op 5 november gepresenteerde Education and Skills Package, dat basisvaardigheden, digitale technologie en ondersteuning van leraren samenbrengt.

Voor scholen in Nederland en België is vooral de combinatie relevant: leerlingen leren AI begrijpen en beoordelen, terwijl leraren ondersteuning krijgen en landen gezamenlijk aan betrouwbare onderwijsinfrastructuur werken. Het certificaat is nog een geplande proef. Er ligt hiermee geen nieuwe certificeringsplicht voor alle leerlingen.

Wat er nieuw is

De gedateerde aankondiging van de Commissie noemt vier prioriteiten: sterkere basisvaardigheden, beter gebruik van digitale technologie en AI, een aantrekkelijker lerarenberoep en versterking van beroepsonderwijs. De Raad wordt gevraagd de voorgestelde aanbevelingen te behandelen en aan te nemen. Op 20 november volgt een Europese top over de uitvoering.

De officiële uitwerking van het pakket maakt de AI-plannen concreter. Naast de certificaatproef voor 15-jarigen moet EDU-EDIC, een Europees samenwerkingsverband voor digitale onderwijsinfrastructuur, deelnemende landen helpen betrouwbare AI- en clouddiensten te ontwikkelen. Ook uitwisselbaarheid van systemen en bescherming van leerlinggegevens zijn doelen.

Vanaf 2027 moeten vernieuwde Erasmus+ Teacher Academies leraren helpen reageren op onder meer AI. Het European School Education Platform beschrijft daarbij aandacht voor kindgericht gebruik en professionalisering van leraren en schoolleiders. De aankondiging betekent niet dat iedere school deze diensten of scholing vandaag al kan afnemen.

De kansen

Een gezamenlijke aanpak kan scholen helpen om AI-geletterdheid een duidelijke plek te geven. De praktische vraag is welke kennis en vaardigheden leerlingen moeten laten zien: een bewering controleren, een beperking herkennen, een gegevenskeuze uitleggen of verantwoorden wanneer AI-hulp passend is. Dat vraagt meer dan oefenen met één chatbot.

Voor PO en VO biedt het pakket aanleiding om een doorlopende leerlijn te bespreken. In het primair onderwijs kan dat bijvoorbeeld beginnen met herkennen dat digitale systemen keuzes maken en dat een overtuigend antwoord fout kan zijn. In het voortgezet onderwijs kunnen leerlingen hun broncontrole en eigen afweging uitgebreider onderbouwen. Dit zijn mogelijke onderwijsvertalingen; de aangekondigde proef legt daarmee nog geen uitgewerkt Nederlands of Vlaams curriculum vast.

Voor mbo en het Vlaamse beroepsonderwijs is de verbinding met beroepsvaardigheden bruikbaar. Laat studenten bijvoorbeeld uitleggen hoe zij AI-uitvoer bij een werkopdracht controleren en wanneer een vakmens moet ingrijpen. Lerarenopleidingen kunnen zulke situaties gebruiken om toekomstige docenten te laten oefenen met begeleiding en feedback.

Een certificaat vraagt bewijs van begrip

Een certificaat krijgt pas betekenis als duidelijk is wat het meet. Een goed geformuleerde prompt bewijst op zichzelf weinig over kritisch denken, vakkennis of verantwoordelijk handelen. Laat leerlingen daarom ook hun keuzes toelichten, fouten aanwijzen en een taak zonder dezelfde AI-hulp uitvoeren.

Voorkom dat voorbereiding op een certificaat vooral training voor een toets wordt. Controleer of leerlingen het geleerde ook in een ander vak of een onbekende situatie kunnen toepassen. De publicatie beschrijft een beleidsvoornemen en biedt geen bewijs dat de certificaatproef de leerprestaties al verbetert.

Privacy, toegang en afhankelijkheid blijven ontwerpvragen

Gezamenlijke Europese infrastructuur kan een route naar meer publieke regie bieden. Een Europees samenwerkingsverband neemt de inhoudelijke beoordeling van een toepassing echter niet over. Teams moeten blijven vragen welke gegevens worden verwerkt, wie toegang heeft, hoe fouten worden gemeld en hoe werk naar een andere omgeving kan worden meegenomen.

Ontwerp lessen bovendien zo dat leerlingen met verschillende ondersteuningsbehoeften en zonder betaald privéabonnement kunnen deelnemen. Houd uitleg, oefening en beoordeling toegankelijk. Een leerdoel mag niet stilzwijgend afhankelijk worden van thuisbeschikbaarheid van een commerciële AI-tool.

Wat teams nu kunnen afspreken

• Breng in kaart waar leerlingen al leren over broncontrole, AI-fouten, privacy en het verantwoorden van AI-gebruik.
• Formuleer per leerfase enkele waarneembare vaardigheden en bespreek hoe leerlingen die zelfstandig kunnen aantonen.
• Koppel professionalisering aan echte les- en beoordelingssituaties, met ruimte voor de afwegingen van leraren.
• Volg de uitwerking van de proef en nationale of Vlaamse deelname voordat je deelname, financiering of invoering belooft.
• Beoordeel toekomstige diensten op didactische waarde, gegevensbescherming, toegankelijkheid en mogelijkheden om over te stappen.

De kern

Het nieuwe EU-pakket verbindt AI-geletterdheid aan lerarenontwikkeling en gezamenlijke infrastructuur. De geplande certificaatproef maakt de vraag wat leerlingen werkelijk moeten kunnen concreter. Scholen kunnen hun leerdoelen en begeleiding nu al aanscherpen, terwijl de uitvoering en deelname verder worden uitgewerkt.

_Beeld: Europese Commissie, campagnebeeld bij ‘Better and safer use of technology for education’ in het Education and Skills Package. Ter illustratie; de foto toont geen afname van de aangekondigde certificaatproef._