Docenten zien AI-druk op kritisch denken en vertrouwen

Een nieuw NPR/Ipsos-onderzoek, gepubliceerd op 5 juni 2026, laat zien hoe dubbel docenten inmiddels naar AI kijken. Veel leraren gebruiken AI zelf al voor werk, maar tegelijk groeit de zorg dat leerlingen en studenten minder zelfstandig leren denken en dat het vertrouwen rond opdrachten en huiswerk onder druk komt te staan.

Voor onderwijsprofessionals in Nederland en België is dat relevant, ook al komt het onderzoek uit de Verenigde Staten. De kernvragen zijn hier namelijk hetzelfde: hoe gebruik je AI als hulpmiddel zonder dat het leerproces verschraalt, en hoe houd je toetsing, feedback en eigenaarschap geloofwaardig?

Wat het onderzoek laat zien

NPR baseert zich op een Ipsos-peiling onder 545 K-12-docenten. Daaruit komen een paar signalen naar voren die ook voor Nederlandse en Belgische scholen en instellingen herkenbaar zijn:

• Bijna driekwart van de docenten denkt dat AI grotere gevolgen voor onderwijs zal hebben dan internet of computers ooit hadden.
• Bijna acht op de tien vinden dat scholen verantwoord AI-gebruik expliciet moeten onderwijzen.
• Zes op de tien docenten gebruiken AI inmiddels zelf voor werkgerelateerde taken.
• 54 procent zegt dat AI het lastiger maakt voor leerlingen om kritisch te leren denken.
• 55 procent ziet AI vooral ook als een sluiproute waarmee leerlingen minder eigen werk doen.

Dat maakt dit nieuws inhoudelijk sterker dan een zoveelste productlancering. Het gaat niet over een nieuwe tool, maar over wat AI verandert in het professionele oordeel van docenten.

Vertrouwen wordt een didactische kwestie

Het onderzoek meldt ook dat bijna zes op de tien docenten vinden dat AI het vertrouwen tussen docent en leerling aantast. Dat is een belangrijk punt. Zodra een docent bij thuiswerk, verslagen of reflecties niet meer goed kan inschatten wat echt van een leerling of student zelf komt, verschuift AI van handig hulpmiddel naar ontwerpvraag voor het onderwijs.

Dat raakt meerdere sectoren:

• In het PO en VO gaat het om het aanleren van verifiëren, bronkritiek en zichtbaar eigen denkwerk.
• In het MBO speelt daarnaast of studenten AI leren gebruiken op een manier die past bij echte beroepssituaties.
• In het HBO en WO wordt dit snel een vraagstuk van toetsontwerp, procesbegeleiding en academische integriteit.

Scholen geven nog te weinig richting

Een tweede signaal uit het onderzoek is dat beleid en professionalisering achterblijven. Slechts 35 procent van de docenten op scholen met AI-software zegt dat er formeel beleid is voor docentgebruik. Ongeveer vier op de tien docenten krijgen scholing of training rond AI.

Dat patroon is ook voor Nederland en België relevant. Zonder heldere afspraken krijgen leerlingen en studenten per docent verschillende normen, en blijven teams hangen in losse experimenten.

Wat onderwijsprofessionals hiermee kunnen doen

Een bruikbare vervolgstap is om AI minder als technisch onderwerp en meer als onderwijsontwerp te behandelen. Drie vragen helpen daarbij:

• Welk denkwerk moet een leerling of student echt zelfstandig zichtbaar maken?
• Wanneer is AI een legitieme ondersteuning, en wanneer neemt het het leerdoel over?
• Hoe maak je AI-gebruik bespreekbaar en controleerbaar zonder in een permanente fraudehouding te schieten?

Juist die verschuiving is belangrijk. Wie alleen reageert met verboden of detectietools, mist de onderwijsvraag erachter.

De kern

Het belangrijkste nieuws uit deze peiling is niet dat AI groter wordt. Dat wisten we al. Het relevante signaal is dat docenten tegelijk kansen zien én ervaren dat kritisch denken, vertrouwen en toetsing onder druk staan. Voor scholen en instellingen in Nederland en België is dat een reden om sneller werk te maken van duidelijke AI-afspraken, didactische keuzes en teamtraining.